De X in het Nederlandse paspoort
Op 28 mei 2018 oordeelde de rechtbank Limburg dat Leonne Zeegers een neutrale geslachtsaanduiding in het paspoort moest kunnen krijgen. Wat begon als één Roermondse zaak werd een landelijke regeling.
Wat gebeurde er
Leonne Zeegers (geboren 1961, intersekse-conditie) vroeg in 2018 om aanpassing van de geboorteakte. De rechtbank Limburg honoreerde het verzoek: in het Burgerlijk Wetboek staat "man" of "vrouw", maar dat past niet voor iedere lichamelijke realiteit. De rechter stelde dat de wetgever moest ingrijpen — en dat in afwachting daarvan een alternatieve aanduiding mogelijk moest zijn.
De minister van Justitie (toen Sander Dekker) kondigde aan een wetsvoorstel voor te bereiden. Tot dat moment moesten transgenders en non-binaire personen via een rechtszaak een wijziging aanvragen. Roermond werd zo het precedent voor enkele tientallen vergelijkbare zaken in 2019–2022.
De landelijke regeling
In 2021 werd in het paspoortbesluit een operationele regeling opgenomen: vermelding "X" kan worden uitgegeven aan personen met een wijziging via de rechter of bij intersekse-conditie. Een wettelijke regeling voor een X-registratie is er nog niet; het wetsvoorstel 35825 ging alleen over de deskundigenverklaring — meer hierover op Transgenderwet 2024.
Gevolgen aan de grens
De X in het paspoort is volgens ICAO-standaard erkend (gepubliceerd in document 9303). In de praktijk lopen reizigers met X-paspoort tegen problemen aan in landen die de aanduiding niet kennen: Saudi-Arabië, Iran, Egypte en China zijn gerapporteerd als probleemcases. Het ministerie van Buitenlandse Zaken raadt aan om bij visa-aanvragen vooraf contact op te nemen met de ambassade.
Context
De Nederlandse X past in een Europese trend. Duitsland kent sinds 2018 "divers". Oostenrijk sinds 2019. Malta, IJsland en Spanje hebben vergelijkbare wettelijke routes. Frankrijk weigerde een derde geslachtsaanduiding en werd hierin gevolgd door Italië en Polen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft tot nu toe (mei 2026) geen verplichting opgelegd om een X-categorie toe te staan, maar wel dat staten erkenning niet onmogelijk mogen maken.
Wat opvalt aan het Nederlandse traject: de wetgever liep achter de rechter aan. Acht jaar na Roermond bestaat er nog steeds geen geconsolideerde wet die de procedure regelt — wel een paspoortbesluit en een lopend wetsvoorstel.