Transgenderwet 2024 — zelfidentificatie ter stemming

Wat gebeurde er

De Transgenderwet 2014 (artikel 28 Burgerlijk Wetboek) regelt dat iemand zijn geboorteakte kan laten wijzigen na een verklaring van een deskundige (psycholoog/psychiater). Het wetsvoorstel uit 2018 wilde die verklaring schrappen: zelfidentificatie zou volstaan, met een wachttijd van vier weken en een tweede bezoek aan de gemeente.

De Raad van State leverde op 8 mei 2021 een kritisch advies. Belangrijkste vraagpunten: 1) is een wachttijd van vier weken genoeg voor een onomkeerbare wijziging?, 2) hoe wordt misbruik bij rechtshandelingen voorkomen?, 3) wat betekent de wijziging voor vrouwenrechten waar geslachtsregistratie functioneel is (Wet gelijke behandeling, sportregels, gezondheidsstatistiek)?

Het verloop in de Kamer

Het voorstel werd in 2021 ingediend, vervolgens in commissieverband uitvoerig besproken en in 2023 controversieel verklaard. In 2024 nam de nieuwe coalitie (PVV–NSC–VVD–BBB) het dossier op met de mededeling dat "het voorstel zorgvuldig moet worden heroverwogen".

Wat staat erin

• Wijziging van Boek 1 BW artikel 28: deskundigenverklaring vervalt.
• Aanvraag via de gemeente; wachttijd van vier weken, tweede bezoek voor bevestiging.
• Wijziging mogelijk eenmaal terug; daarna alleen via rechter.
• Geen aparte regeling voor non-binair (X komt via separaat traject).

Wat staat er niet in

De kritiek van Voorzij — een feministische actiegroep — over de gevolgen voor vrouwenrechten werd in de toelichting bij het wetsvoorstel niet beantwoord. Verwijzingen naar de Equality Act-uitspraak van het UK Supreme Court (For Women Scotland, 2025) ontbreken. Ook de Cass Review (2024) wordt niet genoemd; die richt zich weliswaar op zorg voor minderjarigen, maar bevatte ook overwegingen over verbinding tussen sociale transitie en juridische erkenning.

Context

Europees verloopt het traject in tegengestelde richtingen. Spanje (Ley Trans, 2023) en Duitsland (Selbstbestimmungsgesetz, 2024) namen zelfidentificatie aan. Het Verenigd Koninkrijk blokkeerde in 2023 het Schotse equivalent. Finland nam in 2023 zelfidentificatie voor volwassenen aan; Zweden versoepelde de regels per 2025. Frankrijk kent sinds 2016 een rechterlijke procedure zonder medische eisen.

De Nederlandse impasse — voorstel ingediend, advies kritisch, dossier doorgeschoven — eindigde zonder stemming.

Bronnen

• Raad van State — advies Transgenderwet (8 mei 2021)
• Tweede Kamer — Kamerstuk 35825

Verwante stukken

• De X in het Nederlandse paspoort
• Transgenderwet — juridische analyse
• Cass Review
• Categorie: Politiek