Brainwash via taal als zorgmodel

Het kant-en-klare kader

Twintig jaar geleden bestond de hedendaagse betekenis van "transgender" in het gewone taalgebruik nauwelijks. Mensen met genderverwarring zochten andere woorden, andere wegen. Sommigen vonden rust. Anderen leden — maar dan door afwijzing van buitenaf, niet door de gevoelens zelf.

Vandaag is er een kant-en-klaar kader. Dat kader kan verlichtend zijn, en dat is het voor velen ook. Maar voor anderen werkt het als een trechter. Alle andere verklaringen — gevoeligheid, autisme, trauma, homoseksualiteit die schaamte opwekt, sociale druk van een vriendengroep — verdwijnen uit het zicht zodra het etiket "trans" beschikbaar is en wordt aangeboden.

Schaamte omgekeerd

Het mechanisme dat Edward Jansen beschrijft is niet nieuw — maar de richting is omgedraaid. Vroeger: je bent homo maar je mag het niet zijn, schaamte, zelfdestructie. Nu, in sommige gevallen: je bent verward maar je moet trans zijn, schaamte over twijfel, overhaaste beslissingen met onomkeerbare gevolgen.

De impliciete boodschap in bepaalde kringen luidt: "Als je dit voelt maar het niet erkent, verraad je jezelf." Dat is structureel identiek aan wat conversietherapie deed. Alleen staat de richting nu omgekeerd — en wordt de ene richting bestraft terwijl de andere als bevrijding wordt gepresenteerd.

Een hanekam versus vrouwenkleren

Jansen stelt een ongemakkelijke vraag: iemand met een hanekam mag je niet aannemen voor een baan. Een man in vrouwenkleren wel — die is wettelijk beschermd. Beide zijn uitdrukkingen van identiteit. De wet heeft gekozen welke identiteit bescherming verdient en welke niet. Die keuze is niet neutraal, en de gevolgen ervan reiken tot in de spreekkamer van elke therapeut die twijfel begeleidt.