Genderneutrale omroep — het D66-voorstel
In november 2022 dienden Kamerleden Lisa van Ginneken en Joost Sneller (D66) een motie in voor brede genderrichtlijnen bij de publieke omroep. Het voorstel raakte de NPO, de afzonderlijke omroepen en het taalbeleid van presentatoren.
Wat gebeurde er
De motie (Kamerstuk 35925-XIII nr. 119) vroeg de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om "in overleg met de NPO te bewerkstelligen dat genderdiverse representatie en taalgebruik integraal onderdeel worden van de Mediawet-verplichtingen". Concreet: pronouns voor presentatoren, genderdiverse casting in dramaproducties, en taalrichtlijnen in nieuwsuitzendingen.
De motie werd op 8 november 2022 ingediend en op 22 november aangenomen met steun van GroenLinks, PvdA, Volt, SP en BIJ1. Het CDA stemde tegen, de VVD onthield zich. NPO-bestuurder Frederieke Leeflang reageerde terughoudend: "Programmering is autonomie van de omroepen. Een Mediawet-verplichting raakt die autonomie."
De reactie van de NPO
In maart 2023 publiceerde de NPO een notitie "Inclusie in de programmering" waarin werd toegezegd dat: 1) afzonderlijke omroepen vrij blijven in voornaamwoordgebruik, 2) een "Inclusietraining" werd uitgebreid naar redacteuren, 3) er geen Mediawet-aanpassing zou volgen. Het NOS-stijlboek werd niet inhoudelijk gewijzigd.
Een interne dramaproductie van BNNVARA — "Gender Spectrum" (2023) — werd genoemd als voorbeeld. Het bevatte cast met diverse identiteiten en gebruikte "die/hen" als enkelvoudige pronouns. Cijfermatig succes bleef beperkt: 89.000 kijkers per aflevering bij eerste uitzending.
De Nederlandse Vereniging van Journalisten
De NVJ publiceerde in mei 2023 een statement waarin werd gesteld dat "journalistieke autonomie de eerste norm is" en dat richtlijnen vanuit de politiek "een grens raken aan de persvrijheid". Het was de eerste keer sinds 2018 dat de NVJ openbaar tegen een D66-mediavoorstel in ging.
Voorzitter Thomas Bruning verklaarde aan ANP: "Een omroep mag inclusief willen zijn, maar dat moet de redactie zelf bepalen. Niet de wetgever, niet de bestuurder, en niet een belangengroep."
Patroon
Het voorstel staat niet alleen. Vergelijkbare bewegingen waren te zien in:
- UK Channel 4 — 2021 — Diversity & Inclusion strategy met explicit gender goals.
- Frans France Télévisions — 2022 — quota voor non-binaire representatie in fictie.
- Duitse ARD/ZDF — 2023 — taalleidraad "geschlechtergerechte Sprache" met sterretjes en pauzes.
- BBC — 2023 — herziene editorial guidelines (zie boven).
Wat de Nederlandse zaak afwijkt: de motie kwam vanuit de Kamer, niet vanuit de omroep zelf. Dat zette de NPO in een verdedigende positie en gaf de NVJ aanleiding voor een eigen statement.
Bronnen
- Tweede Kamer — Motie Van Ginneken/Sneller (8 november 2022)
- NPO — notitie "Inclusie in de programmering" (maart 2023)
- NVJ — statement persvrijheid (mei 2023)
- ANP — reactie Thomas Bruning (mei 2023)