Karolinska stopt met pubertijdsremmers bij minderjarigen

Wat gebeurde er

De Karolinska-richtlijn was een interne beleidsstap, niet een wettelijke maatregel. Aanleiding was het 2019-rapport van SBU (Statens beredning för medicinsk och social utvärdering — een Zweeds equivalent van ZINL) dat concludeerde dat de bewijsbasis voor pubertijdsremmers "ontoereikend" was. In 2020-2021 deed Karolinska intern onderzoek naar bijwerkingen en gebruikspatronen.

Het besluit gold voor nieuwe patiënten vanaf mei 2021. Bestaande patiënten kregen een evaluatie. De Astrid Lindgren Kinderkliniek (onderdeel van Karolinska) — Zweden's grootste centrum voor transgenderzorg bij minderjarigen — paste het direct toe.

Wat de Socialstyrelsen deed

In februari 2022 volgde de Zweedse Socialstyrelsen (nationale gezondheidsraad) met een herziening van de officiële richtlijnen. De nieuwe positie: pubertijdsremmers "alleen onder strikte voorwaarden" en bij voorkeur in onderzoekssetting. In december 2022 publiceerde SBU een tweede rapport waarin de evidence-basis nogmaals werd beoordeeld als zwak.

De gevolgen voor de Zweedse praktijk: het aantal nieuwe behandelingen bij minderjarigen daalde tussen 2020 en 2024 met 65%. Het aantal verwijzingen voor diagnostiek bleef stabiel — wat suggereert dat de daling zit in beleid, niet in vraagaanbod.

Het ROCS-onderzoek

In 2021 publiceerde Cecilia Dhejne (psychiater, Karolinska) het ROCS-onderzoek: een Zweeds populatie-cohort van 851 personen die transitie ondergingen tussen 1973 en 2017. Conclusie: hogere mortaliteit (3x), hogere suïcide-rate (4x) en hogere psychiatrische comorbiditeit dan bij de algemene bevolking. Het onderzoek werd geciteerd in Cass Review (2024) en het Finse COHERE-rapport.

Karolinska-arts Mikael Landén verklaarde aan SVT (2022): "Het is een ernstig signaal dat we niet kunnen negeren. We moeten zorgvuldiger zijn met wie we behandelen en hoe."

Patroon

Karolinska is het eerste grote universitair ziekenhuis dat publiek terugschaalde. De daaropvolgende vier jaar volgden:

• Finland — Palko-richtlijn al in 2020, geconsolideerd in 2023.
• Noorwegen — UKOM-rapport 2023.
• UK — Cass Review 2024 met NHS-beleid mei 2024.
• Frankrijk — HAS-rapport februari 2025.
• Denemarken — Sundhedsstyrelsen herzieningsproces sinds 2024.

Het Nederlandse Amsterdam UMC — uitvinder van de "Dutch Protocol" — heeft geen vergelijkbare publieke herziening uitgevoerd. Het Zorginstituut Nederland kondigde in 2024 een evaluatie aan voor 2026.

Bronnen

• Karolinska Universitetssjukhuset — interne richtlijn (mei 2021)
• SBU — Gender Dysphoria in Children (2019, herzien 2022)
• Socialstyrelsen — herziene richtlijn (2022)
• Dhejne et al. — ROCS-cohort

Verwante stukken

• Cass Review
• Finse richtlijn 2020
• Tavistock GIDS gesloten
• Categorie: Internationaal