Het voorstel

Het wetsvoorstel beoogde deskundigentoetsing voor geslachtswijziging te vervangen door zelfverklaring bij de gemeente. De minimumleeftijd van 16 zou vervallen. Geslacht zou daarmee een administratieve keuze worden in plaats van een juridisch feit dat rechten en voorzieningen bepaalt.

Waarom het niet zo simpel is

Geslachtsregistratie is geen privéaangelegenheid. Aan de registratie 'vrouw' zijn rechten gekoppeld: toegang tot vrouwengevangenissen, vrouwenopvang, vrouwendivisies in sport, en bepaalde medische screeningen. Als die registratie op basis van zelfverklaring kan worden gewijzigd, veranderen de criteria voor die rechten. Dat is geen abstracte zorg — het is een juridische consequentie die afzonderlijk moet worden geregeld.

Van angstverspreiders naar seriöze critici

Vrouwenorganisaties en juristen die deze consequenties benoemden, werden aanvankelijk weggezet als transfobisch of als angstverspreiders. Maar naarmate internationale voorbeelden zich opstapelden — Schotland, Engeland, Duitsland — werd duidelijk dat de zorgen niet denkbeeldig waren. Het politieke klimaat kantelde. Het wetsvoorstel werd controversieel verklaard en door opeenvolgende kabinetten niet opnieuw ingediend.

Wat de impasse zegt

De vastgelopen Transgenderwet illustreert iets structureels: wetgeving die geslacht als administratieve categorie behandelt, botst op het punt waar die categorie rechten beschermt die specifiek zijn voor biologisch vrouwelijke mensen. Die spanning kan niet worden opgelost door de tegenstanders als haatdragend weg te zetten. Ze moet inhoudelijk worden opgelost — en dat lukt niet als het debat niet mag worden gevoerd.