Het scenario dat niet zou gebeuren

Critici van zelfidentificatiewetgeving wezen al jaren op dit risico: iemand die een misdrijf heeft gepleegd, kan zijn geslachtsregistratie wijzigen om plaatsing in een vrouwengevangenis te bewerkstelligen. Voorstanders noemden het een onrealistische angstfantasie. In Duitsland is het gebeurd: een veroordeelde extremist gebruikte de nieuwe Selbstbestimmungsgesetz om zijn wettelijk geslacht te wijzigen en eiste vervolgens een cel in een vrouwengevangenis.

Vergelijkbare gevallen

Het is niet de eerste keer. In Schotland zorgde een vergelijkbare situatie in 2023 voor een politieke crisis: een veroordeelde voor seksueel geweld werd na geslachtswijziging aanvankelijk in een vrouwengevangenis geplaatst. Na publieke verontwaardiging werd dit teruggedraaid. Maar de wetgeving die het mogelijk maakte, bleef intact.

Drie structurele problemen

Zelfidentificatiewetgeving zonder controlemechanismen kent drie structurele zwakheden. Ten eerste: er is geen onafhankelijke toetsing van de geslachtswijziging. Ten tweede: de wet creëert asymmetrische prikkels voor oneigenlijk gebruik, met name in gesloten instellingen. Ten derde: de veiligheid van vrouwen in detentie — al een kwetsbare situatie — wordt ondergeschikt gemaakt aan de rechten van één individu.

Van 'dit gebeurt niet' naar 'dit is slechts één geval'

Het propagandamechanisme is inmiddels herkenbaar: eerst wordt het scenario ontkend, dan worden de gevallen als uitzonderingen weggezet. Maar uitzonderingen cumuleren. En de wet die ze mogelijk maakt, is geen uitzondering — het is de regel. De vraag is niet of dit vaker zal voorkomen. De vraag is of wetgeving zo ontworpen moet worden dat het niet kan voorkomen.