Wat voorafging: Lia Thomas en het NCAA-debat

Lia Thomas zwom voor de University of Pennsylvania eerst in het mannenteam, later in het vrouwenteam. In maart 2022 won zij op de nationale studentenkampioenschappen de 500 yard vrije slag — de eerste openlijk transgender atlete met een titel in de hoogste NCAA-divisie. Dit zette internationale discussies in werking die leidden tot aangescherpt beleid bij World Aquatics.

Het beleid van World Aquatics uit 2022

In juni 2022 nam FINA, inmiddels World Aquatics geheten, tijdens een buitengewoon congres in Boedapest een nieuw toelatingsbeleid aan. Transgender vrouwen mogen alleen meedoen in de vrouwencategorie als zij geen mannelijke puberteit hebben doorgemaakt. Daarmee verliet de bond het testosterongrensmodel en koos voor een categorisch criterium — een breuk die andere bonden snel zouden volgen.

Het CAS-oordeel van juni 2024: niet-ontvankelijk

Het Hof van Arbitrage voor Sport in Lausanne verklaarde het beroep niet-ontvankelijk. Thomas was geen lid van een bij World Aquatics aangesloten nationale bond en stond niet ingeschreven voor relevante wedstrijden. Het hof had daardoor geen juridische basis voor inhoudelijke behandeling. Een niet-ontvankelijkverklaring zegt niets over de rechtmatigheid van de regel zelf — ze zegt alleen dat deze indiener op dat moment niet aan het loket stond waar de klacht thuishoort.

Wat er nog steeds niet is beslist

Wie het zwembeleid inhoudelijk wil laten toetsen, moet aantoonbaar onder dat beleid vallen: lid zijn van een aangesloten bond en ingeschreven staan voor relevante wedstrijden. De zaak van Caster Semenya illustreert hoe langdurig en procedureel gefocust deze rechtszaken zijn. De kernvraag — of een toelatingsregel die naar geslachtelijke ontwikkeling kijkt de toets van proportionaliteit en non-discriminatie kan doorstaan — heeft geen rechter nog inhoudelijk beantwoord.