Karolinska stopt met pubertijdsremmers bij minderjarigen
Op 1 mei 2021 publiceerde Karolinska Universitetssjukhuset (Stockholm) een interne richtlijn: pubertijdsremmers en cross-sex-hormonen voor patiënten onder de 18 worden alleen nog gegeven binnen wetenschappelijk onderzoek. De Zweedse Socialstyrelsen volgde in 2022.
Wat gebeurde er
De Karolinska-richtlijn was een interne beleidsstap, niet een wettelijke maatregel. Aanleiding was het 2019-rapport van SBU (Statens beredning för medicinsk och social utvärdering — een Zweeds equivalent van ZINL) dat concludeerde dat de bewijsbasis voor pubertijdsremmers "ontoereikend" was. In 2020-2021 deed Karolinska intern onderzoek naar bijwerkingen en gebruikspatronen.
Het besluit gold voor nieuwe patiënten vanaf mei 2021. Bestaande patiënten kregen een evaluatie. De Astrid Lindgren Kinderkliniek (onderdeel van Karolinska) — Zweden's grootste centrum voor transgenderzorg bij minderjarigen — paste het direct toe.
Wat de Socialstyrelsen deed
In februari 2022 volgde de Zweedse Socialstyrelsen (nationale gezondheidsraad) met een herziening van de officiële richtlijnen. De nieuwe positie: pubertijdsremmers "alleen onder strikte voorwaarden" en bij voorkeur in onderzoekssetting. In december 2022 publiceerde SBU een tweede rapport waarin de evidence-basis nogmaals werd beoordeeld als zwak.
De gevolgen voor de Zweedse praktijk: het aantal nieuwe behandelingen bij minderjarigen daalde tussen 2020 en 2024 met 65%. Het aantal verwijzingen voor diagnostiek bleef stabiel — wat suggereert dat de daling zit in beleid, niet in vraagaanbod.
Het Dhejne-onderzoek
In 2011 publiceerde Cecilia Dhejne (psychiater, Karolinska) een Zweeds populatie-cohort van 324 personen die tussen 1973 en 2003 een geslachtsaanpassende operatie ondergingen. Vergeleken met controles was de sterfte 2,8 keer hoger, kwamen suïcidepogingen 4,9 keer vaker voor en was de kans op overlijden door suïcide 19 keer zo groot.
Patroon
Karolinska is het eerste grote universitair ziekenhuis dat publiek terugschaalde. De daaropvolgende vier jaar volgden:
- Finland — Palko-richtlijn al in 2020.
- Noorwegen — UKOM-rapport 2023.
- UK — Cass Review 2024 met NHS-beleid mei 2024.
- Frankrijk — HAS-rapport februari 2025.
- Denemarken — Sundhedsstyrelsen herzieningsproces sinds 2024.
Het Nederlandse Amsterdam UMC — uitvinder van de "Dutch Protocol" — heeft geen vergelijkbare publieke herziening uitgevoerd. De Gezondheidsraad bracht op 30 juni 2026 advies uit en zag geen reden de praktijk te wijzigen.
Bronnen
- Karolinska Universitetssjukhuset — interne richtlijn (mei 2021)
- SBU — Gender Dysphoria in Children (2019, herzien 2022)
- Socialstyrelsen — herziene richtlijn (2022)
- Dhejne et al. — Zweeds cohort (2011)