Het woord dat alles zegt

'Zorgvuldig.' Dat was het oordeel van de Gezondheidsraad over de Nederlandse transgenderzorg. Het woord verspreidde zich via persberichten en nieuwsartikelen als definitief wetenschappelijk bewijs. Maar het beoordeelde niet de wetenschappelijke onderbouwing van de behandelingen — het beoordeelde of de procedures correct werden gevolgd. Dat is een fundamenteel ander oordeel.

Procedureel versus evidentieel

Een zorgvuldige procedure kan een verkeerde behandeling toedienen. Als het protocol voorschrijft dat je een bepaald formulier invult voordat je pubertijdsremmers voorschrijft, en je vult dat formulier in, heb je zorgvuldig gehandeld. Of de pubertijdsremmers werkzaam en veilig zijn, is een aparte vraag. De Gezondheidsraad beantwoordde de eerste. De media rapporteerden alsof de tweede was beantwoord.

Wat andere landen deden

Engeland gaf Hilary Cass de opdracht vier jaar lang systematisch de internationale literatuur door te lichten. Haar conclusie: het bewijs voor pubertijdsremmers en cross-seksehormonen bij jongeren is 'uitzonderlijk zwak'. Zweden en Finland trokken vergelijkbare conclusies en herzagen hun protocollen. Die landen behandelden het Nederlandse protocol als iets wat onderzocht moest worden — niet als uitgangspunt dat beschermd moest worden.

De drie stappen naar propaganda

Stap één: een instelling evalueert haar eigen procedures en oordeelt positief. Stap twee: media reduceren het genuanceerde rapport tot één woord: 'zorgvuldig'. Stap drie: dat woord circuleert als wetenschappelijke onderbouwing voor beleid dat de internationale wetenschappelijke gemeenschap fundamenteel ter discussie stelt. Elke schakel is begrijpelijk. Het totale resultaat is desinformatie.